5 phút, 52 giây để đọc.

Chính thức đi vào hoạt động từ tháng 8/2017, thị trường chứng khoán phái sinh cho đến nay đã phát triển tương đối nhanh chóng và ổn định tại Việt Nam. Vậy chứng khoán phái sinh trong pháp luật được quy định ra sao? Phái sinh là khái niệm đang dần được các nhà đầu tư chứng khoán Việt Nam chấp nhận. Một trong những lợi thế lớn là nhà đầu tư có thể chốt lời trên cả hai hình thức giao dịch trong ngày giao dịch T + 0 và có đòn bẩy tuyệt vời. Mục đích của bài viết này là trình bày các vấn đề liên quan đến đạo hàm một cách đầy đủ nhất có thể. Hy vọng thông tin có trong bài về loại chứng khoán này hữu ích với bạn đọc.

Khái niệm về chứng khoán phái sinh

Tại khoản 9 Điều 4 Luật Chứng khoán 2019 định nghĩa:

“Chứng khoán phái sinh là công cụ tài chính dưới dạng hợp đồng, bao gồm hợp đồng quyền chọn, hợp đồng tương lai, hợp đồng kỳ hạn, trong đó xác nhận quyền, nghĩa vụ của các bên đối với việc thanh toán tiền, chuyển giao số lượng tài sản cơ sở nhất định theo mức giá đã được xác định trong khoảng thời gian hoặc vào ngày đã xác định trong tương lai.”

chứng khoán phái sinh 

Trong đó, tài sản cơ sở của chứng khoán phái sinh là chứng khoán; chỉ số chứng khoán hoặc tài sản khác theo quy định của Chính phủ. Được sử dụng làm cơ sở để xác định giá trị chứng khoán phái sinh (theo khoản 10 Điều 4 Luật Chứng khoán).

Hiểu một cách đơn giản, chứng khoán phái sinh là một hợp đồng tài chính; quy định quyền lợi, nghĩa vụ của các bên tham gia hợp đồng. Trong đó, giá giao dịch sẽ được xác định ở thời điểm hiện tại. Tuy nhiên thời điểm thực hiện sẽ ở một ngày cụ thể trong tương lai.

Đặc điểm của loại chứng khoán này

Chứng khoán phái sinh có một số đặc điểm nổi bật như:

– Mỗi chứng khoán phái sinh được thành lập trên tối thiểu một tài sản cơ sở; và có giá trị gắn liền với giá trị của phần tài sản đó.

– Chứng khoán phái sinh không xác nhận quyền sở hữu với tài sản cơ sở. Mà chỉ là sự cam kết về quyền và nghĩa vụ phát sinh trong tương lai giữa hai bên tham gia vào hợp đồng.

– Chứng khoán phái sinh là công cụ gắn liền cùng đòn bẩy tài chính. Do đó, chứng khoán phái sinh mang tính chất chủ yếu là đầu tư vào sự biến động giá trị của tài sản. Chứ không phải là sự đầu tư vào một loại tài sản thực tế.

Cách phân loại chứng khoán phái sinh

Căn cứ Luật Chứng khoán 2019, chứng khoán phái sinh bao gồm các loại sau:

Hợp đồng quyền chọn trong chứng khoán phái sinh

Theo khoản 11 Điều 4, hợp đồng quyền chọn là loại chứng khoán phái sinh. Xác nhận quyền của người mua và nghĩa vụ của người bán để thực hiện một trong các giao dịch sau đây:

– Mua hoặc bán số lượng tài sản cơ sở nhất định theo mức giá thực hiện đã được xác định; tại thời điểm trước hoặc vào ngày đã xác định trong tương lai;

– Thanh toán khoản chênh lệch giữa giá trị tài sản cơ sở đã được xác định tại thời điểm giao kết hợp đồng; và giá trị tài sản cơ sở tại thời điểm trước hoặc vào ngày đã xác định trong tương lai.

Hợp đồng quyền chọn trong chứng khoán phái sinh

Đối với hợp đồng tương lai

Khoản 12 Điều 4 quy định, hợp đồng tương lai là loại chứng khoán phái sinh niêm yết, xác nhận cam kết giữa các bên để thực hiện một trong các giao dịch sau đây:

– Mua hoặc bán số lượng tài sản cơ sở nhất định theo mức giá đã được xác định vào ngày đã xác định trong tương lai;

– Thanh toán khoản chênh lệch giữa giá trị tài sản cơ sở đã được xác định tại thời điểm giao kết hợp đồng và giá trị tài sản cơ sở vào ngày đã xác định trong tương lai.

Chứng khoán phái sinh theo hợp đồng kỳ hạn

Theo khoản 13 Điều 4, hợp đồng kỳ hạn là loại chứng khoán phái sinh giao dịch thỏa thuận. Xác nhận cam kết giữa các bên về việc mua hoặc bán số lượng tài sản cơ sở nhất định. Theo mức giá đã được xác định vào ngày đã xác định trong tương lai.

Tại Việt Nam, từ tháng 8/2017 chứng khoán phái sinh chính thức hoạt động; và đưa vào giao dịch với hình thức hợp đồng tương lai. Trong đó, 2 sản phẩm hợp đồng tương lai phổ biến nhất là: Hợp đồng tương lai chỉ số VN30 và Hợp đồng tương lai Trái phiếu Chính phủ.

Dù thời gian hoạt động chưa lâu; nhưng chứng khoán phái sinh Việt Nam đã có những bước tăng trưởng đáng kể. Được đánh giá là một thị trường tiềm năng và được nhiều nhà đầu tư quan tâm.

Một số rủi ro nhà đầu tư có thể gặp

Lợi thế của việc tham gia vào hợp đồng tương lai là nhà đầu tư có thể dùng đòn bẩy; để mua hợp đồng tương lai. Nghĩa là nhà đầu tư chỉ cần bỏ ra một khoản tiền đặt với một tỷ lệ nhất định. Để giao dịch các hợp đồng tương lai có giá trị lớn hơn gấp nhiều lần. Nhưng, đây cũng là một con dao hai lưỡi.

rủi ro

Nếu giá của hợp đồng tương lai mà nhà đầu tư đã giao dịch biến động theo chiều hướng có lợi. Nhà đầu tư sẽ ghi nhận một khoản lời lớn. Tuy nhiên, nếu giá hợp đồng tương lai biến động theo chiều hướng bất lợi, nhà đầu tư sẽ thua lỗ lớn. Để phòng ngừa rủi ro, cách tốt nhất là nhà đầu tư nên tìm hiểu kỹ các quy định, cách thức giao dịch. Đặc biệt cách thức ký quỹ để tránh những tổn thất đáng tiếc trước khi tham gia đầu tư trên thị trường này.

Nhà đầu tư cần cân nhắc mức độ sử dụng đòn bẩy; khi quyết định số lượng vị thế hợp đồng sẽ tham gia. Nên nắm giữ số lượng nhỏ các hợp đồng; khi mới tham gia giao dịch để làm quen dần cách thức giao dịch trên thị trường.

Khi nhận thấy việc dự báo xu hướng không đúng, nhà đầu tư có thể sửa sai (cắt lỗ). Bằng cách sử dụng lợi thế giao dịch khi không cần nắm giữ tài sản cơ sở và giao dịch ngược chiều. Để đóng vị thế hợp đồng ngay lập tức nhằm hạn chế tối đa thiệt hại do thua lỗ.

Nguồn: luatvietnam.vn