8 phút, 42 giây để đọc.

Lúa gạo là một trong những loại nông sản chủ lực của Việt Nam, không chỉ chiếm tỷ trọng cao trong cơ cấu ngành nông nghiệp mà còn có tỷ lệ lớn trong ngành xuất khẩu nước ta. Ngành xuất khẩu gạo Việt Nam thuộc top đầu Thế Giới, cũng cấp trữ lượng lương thực lớn cho toàn cầu. Trong thời điểm hiện nay, cơ hội cho ngành xuất khẩu gạo ngày càng rộng mở khi nhu cầu tiêu thụ gạo toàn Thế Giới tăng cao, kèm thêm các sự phát triển trong lĩnh vực nông nghiệp, giao thông vận tải, … Cùng gocnhin.org tham khảo về nhận định phát triển ngành xuất khẩu gạo ngay trong bài viết dưới đây nhé!

Tổng quan ngành xuất khẩu gạo nước ta hiện nay

Số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn

Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (NNPTNT), năm 2020, Việt Nam đã XK thành công 6,15 triệu tấn gạo, mang về tổng giá trị kim ngạch 3,07 tỉ USD. Điều đáng nói là hàm lượng gạo phẩm cấp cao để XK ngày càng tăng, chất lượng gạo của Việt Nam đang chiếm được sự ưa chuộng và tín nhiệm của người tiêu dùng nhiều nước.

Ngành xuất khẩu gạo của Việt Nam đã đi đúng hướng

Điều này cho thấy, XK gạo của Việt Nam đã đi đúng hướng: Giảm số lượng và tăng giá trị. Khối lượng gạo XK năm 2020 giảm 3,5% nhưng tăng tới 9,3% về giá trị. Bước sang năm 2021, trong bối cảnh dịch bệnh COVID-19 diễn biến phức tạp ở cả Việt Nam và trên thế giới, bên cạnh đó là áp lực thiếu container rỗng, cước phí logistics tăng ảnh hưởng đến giá thành hàng hóa XK, nhưng XK gạo của Việt Nam vẫn mang về trên 1,01 tỉ USD.

Số liệu từ Cục Chế biến và Phát triển thị trường nông sản

Theo Cục Chế biến và Phát triển thị trường nông sản (Bộ NNPTNT). Khối lượng gạo xuất khẩu tháng 4.2021 ước đạt 700.000 tấn với giá trị đạt 362 triệu USD. Đưa tổng khối lượng gạo xuất khẩu 4 tháng đầu năm 2021 đạt 1,9 triệu tấn với giá trị 1,01 tỉ USD. Giảm 10,8% về khối lượng nhưng tăng 1,2% về giá trị so với cùng kỳ năm 2020. Gạo của Việt Nam đang là một trong những mặt hàng chủ lực xuất khẩu mang về nguồn ngoại tệ lớn đóng góp vào kinh tế chung của đất nước.

Về chủng loại xuất khẩu, trong 3 tháng đầu năm 2021. Giá trị xuất khẩu gạo trắng chiếm 39,3% tổng kim ngạch. Gạo jasmine và gạo thơm chiếm 36,0%. Gạo nếp chiếm 22,0%. Gạo Japonica và gạo giống Nhật chiếm 2,6%. Còn các loại gạo khác chiếm 0,1%.

Các thị trường quan trọng xuất khẩu gạo Việt Nam

Các thị trường xuất khẩu gạo trắng lớn nhất của Việt Nam là Philippines (chiếm 63,1%). Cuba (chiếm 12,6%) và Malaysia (chiếm 5,7%). Với gạo Jasmine và gạo thơm, thị trường xuất khẩu lớn nhất là Philippines (chiếm 21,9%), Ghana (19,8%) và Bờ Biển Ngà (chiếm 16,8%). Với gạo nếp, thị trường xuất khẩu lớn là Trung Quốc (chiếm 82,5%), Malaysia (chiếm 6,7%) và Philippines (chiếm 4,3%).

Với gạo Japonica và gạo giống Nhật, thị trường xuất khẩu lớn nhất và nhì của Việt Nam là Đảo quốc Solomon (chiếm 11,8%) và Campuchia (chiếm 11,8%). Tiếp theo là Ảrập Xê út (chiếm 8,7%)… Căn cứ tỉ lệ XK của từng chủng loại cho thấy, Việt Nam đang đẩy mạnh XK gạo phẩm cấp cao sang các nước, theo đúng chiến lược “giảm số lượng, tăng giá trị kim ngạch” theo đúng chiến lược XK gạo từ nay đến năm 2030 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Nhiều tín hiệu lạc quan cho ngành xuất khẩu gạo

Gạo Việt Nam đã xuất khẩu sang hơn 150 quốc gia và vùng lãnh thổ. Thị trường xuất khẩu đã mở rộng vào các nước châu Mỹ, Trung Đông… Lượng gạo xuất khẩu hàng năm của nước ta chiếm khoảng 15% tổng lượng gạo xuất khẩu toàn thế giới. Hiện nay, gạo Việt Nam đã xuất khẩu sang hơn 150 quốc gia và vùng lãnh thổ. Bên cạnh thị trường truyền thống đã từng bước mở rộng thị trường xuất khẩu vào các nước châu Mỹ, Trung Đông…Sản phẩm gạo trắng cao cấp và gạo thơm đã bước đầu thâm nhập vào thị trường khó tính. Giúp sản phẩm gạo Việt Nam từng bước hiện diện trên khắp thế giới.

Hạt gạo Việt Nam cũng đã bước đầu thâm nhập được các thị trường yêu cầu chất lượng cao

Năm 2018 là dấu mốc đáng kể với ngành sản xuất và xuất khẩu gạo Việt Nam. Với kim ngạch gia tăng đến 20%, tăng cả giá trị và sản lượng. Xuất khẩu gạo của Việt Nam đã duy trì xu hướng tích cực ngay từ đầu năm nhờ tín hiệu nhập khẩu trở lại từ nhiều thị trường. Theo cả hợp đồng tập trung và hợp đồng thương mại.

Khởi sắc ngành xuất khẩu gạo từ năm 2018

Hạt gạo Việt Nam cũng đã bước đầu thâm nhập được các thị trường yêu cầu chất lượng cao. Như Hàn Quốc, Nhật Bản, Hồng Kông (Trung Quốc), Mỹ, EU. Và liên tiếp duy trì vị trí nước xuất khẩu lớn thứ 3 thế giới, sau Ấn Độ và Thái Lan. Giá gạo xuất khẩu duy trì ở mức cao góp phần tiêu thụ lúa gạo hàng hóa với mức giá cao. Có lợi cho người nông dân. Tăng trưởng xuất khẩu các loại gạo chất lượng cao. Và giảm dần tỷ trọng các loại gạo chất lượng trung bình và thấp.

Cùng với đó, chính sách mới quản lý điều hành xuất khẩu gạo. Qua việc Chính phủ ký ban hành Nghị định số 107 ngày 15/8/2018 về kinh doanh xuất khẩu gạo. Giúp cho việc xuất khẩu gạo dần dần được hình thành một cách hệ thống. Thể chế chính sách xuất khẩu gạo đã từng bước theo hướng tự do hóa. Dần phù hợp với quy định của quốc tế. Loại bỏ các rào cản gây bất lợi cho thương nhân trong hoạt động kinh doanh xuất khẩu gạo.

Sản phẩm gạo Việt đáp ứng được những thị trường khó tính

“Về mặt thể chế, 2018 là năm có dấu ấn đặc biệt. Đây là năm đầu tiên triển khai quyết định 942 của Thủ tướng Chính phủ về chiến lược xuất khẩu gạo. Đây cũng là năm mà có những thay đổi đột phá về mặt cơ chế khi có Nghị định 107 thay thế 109. Qua đó, đáp ứng mong mỏi không chỉ của các doanh nghiệp mà của cả các địa phương, đặc biệt là ở khu vực ĐBSCL” – ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công thương nói.

Ông Đỗ Hà Nam, Phó Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Intimex Group cho rằng, thị trường xuất khẩu gạo của Việt Nam trước đây chủ yếu trông vào hợp đồng đấu thầu của Chính phủ chứ doanh nghiệp Việt Nam không giỏi về mở rộng thị trường. Nhưng nay có cơ chế mới đã tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong việc chủ động tìm kiếm thị trường.

“Nếu doanh nghiệp có sự phối hợp hành động, biết liên kết thì sẽ tìm được hợp đồng xuất khẩu giá tốt. Thêm cơ chế thoáng hơn cho doanh nghiệp nữa thì tạo nhiều cơ hội hơn. Với cơ chế mới mở ra nhiều hướng phát triển” – ông Đỗ Hà Nam cho biết.

Hạn chế cho ngành xuất khẩu gạo Việt

Hạn chế

Dù có những tín hiệu tích cực. Nhưng trong công tác điều hành xuất khẩu gạo và phát triển thị trường vẫn còn một số hạn chế. Điều nhận thấy rõ là xuất khẩu gạo thiên về bề rộng, gia tăng khối lượng. Chưa chú trọng cải thiện chất lượng. Đảm bảo an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, nâng cao giá trị gia tăng và hiệu quả xuất khẩu.

Xuất khẩu gạo thiên về bề rộng, gia tăng khối lượng

Thị trường xuất khẩu còn phụ thuộc nhiều vào một số thị trường truyền thống, trọng điểm. Đặc biệt là thị trường Trung Quốc, tỷ lệ gạo xuất khẩu trực tiếp với thương hiệu gạo từ Việt Nam còn thấp. Nhiều thị trường bị chi phối bởi trung gian. Uy tín, năng lực tiếp cận, thâm nhập thị trường. Đàm phán ký kết thực hiện hợp đồng. Xử lý tranh chấp thương mại quốc tế. Tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của các thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo Việt Nam còn hạn chế.

Nhận định hướng giải quyết cho ngành xuất khẩu gạo

Chúng ta có thể thúc đẩy về thể chế để phân định được rạch ròi. Giữa 2 thị trường tập trung và thị trường thương mại. Để chúng ta đạt được mức giá tốt nhất. Cộng đồng doanh nghiệp tăng cơ hội xuất khẩu. Xu hướng chuyển đổi ngành gạo từ cơ chế kiểm soát sang cơ chế phát triển. Các cơ quan nhà nước hay hiệp hội cũng chuyển từ hành chính sang hỗ trợ, kiến tạo phát triển để góp phần tạo cuộc chơi lớn hơn cho ngành gạo. Ông Phạm Quang Diệu, Giám đốc Công ty Agromonitor chia sẻ.

Kết quả sản xuất và xuất khẩu gạo khả quan. Nhưng nhiều chuyên gia cũng đã dự báo tình hình xuất khẩu trong thời gian tới có thể gặp không ít khó khăn do thay đổi chính sách nhập khẩu lương thực của một số thị trường nhập khẩu. Cùng với đó, những thách thức: đảm bảo an ninh lương thực. Đáp ứng xu hướng tiêu dùng gạo chất lượng, an toàn cho sức khỏe con người vẫn còn đó.

Trong khi đó, xu hướng tự do hóa thương mại toàn cầu. Những thay đổi trong ứng xử của các quốc gia về xuất nhập khẩu gạo cũng là những thách thức mà ngành gạo Việt Nam phải đối mặt và vượt qua. Từ đó, để khẳng định được thương hiệu, chất lượng, xứng tầm với tiềm năng của một quốc gia lợi thế về nông nghiệp.

Nguồn: vov.vn